Меркаванне віцебскага гісторыка: «Трагедыя айцоў БНР у тым, што яны апярэджвалі свой час»

і як паўплывала абвяшчэнне БНР на далейшую гісторыю Беларусі

У гэты дзень, 25 сакавіка 1918 года, было абвешчана аб стварэнні Беларускай Народнай Рэспублікі. Менавіта перыяд БНР многія лічаць першым этапам на шляху станаўлення беларускай дзяржаўнасці, а дэмакратычная грамадскасць нашай краіны 25 сакавіка святкуе Дзень Волі.

Пра Беларускую Народную Рэспубліку і тое, як яна паўплывала на далейшую гісторыю Беларусі мы пагутарылі з кандыдатам гістарычных навук, дацэнтам, загадчыкам кафедры гісторыі Беларусі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П.М. Машэрава Анатолем Дулавым.

Анатоль Дулаў. Фотаздымак Сашы Май

Анатоль Мікалаевіч, ці можам мы гаварыць пра БНР як пра паўнавартасную дзяржаву?

У геапалітычных умовах, якія склаліся на 1918 год, БНР было наканавана стаць толькі спробай стварэння нацыянальнай беларускай дзяржавы. Хаця Беларуская Народная Рэспубліка і мела некаторыя атрыбуты дзяржаўнасці, не было галоўнага – рэальнай улады над землямі, якія павінны былі ўтварыць тэрыторыю рэспублікі.

Трагедыя айцоў БНР, на мой погляд, у тым, што яны апярэджвалі свой час. Аб’ектыўныя умовы для ператварэння Беларусі ў незалежную дзяржаву адсутнічалі. Немалаважна, што ў большасці беларусаў яшчэ не склалася нацыянальная самасвядомасць. У сваёй асноўнай масе беларускае насельніцтва было сялянскім, і яго хвалявала не нацыянальная ідэя, а зямельнае пытанне.

Рада БНР

Члены першага складу Народнага Сакратарыята. Фота reibert.info

Некаторыя называюць БНР нямецкім праектам. Наколькі гэта адпавядае рэчаіснасці?

Сапраўды, германскі фактар адыграў важную ролю ў спробе ўтварэння БНР, што вынікала з тагачасных рэалій: рэспубліка была абвешчана на тэрыторыі, акупаванай Германіяй. Але БНР была не нямецкім, а выключна беларускім праектам! Асновы яго былі закладзены ў рэзалюцыі Першага Усебеларускага з’езда, які праходзіў у снежні 1917 года ў Мінску і быў разагнаны бальшавікамі. Праўда, гаворкі пра незалежную дзяржаву ў рашэннях з’езда не было. Яго ўдзельнікі выказаліся за захаванне Беларусі на правах аўтаноміі ў складзе Расійскай Дэмакратычнай Федэратыўнай Рэспублікі.

Абвяшчэнне ж БНР, а потым яе незалежнасці, варта разглядаць у якасці рэакцыі на ўмовы ганебнага Брэсцкага міру, які фактычна адрываў акупаваную немцамі частку Беларусі ад Расіі.

А тэлеграма, накіраваная кайзеру Вільгельму ІІ 25 красавіка 1918 года кіраўніцтвам Беларускай Народнай Рэспублікі ад імя Рады, якая ўрэшце выклікала раскол як у Радзе, так і ў Беларускай сацыялістычнай грамадзе, была нічым іншым, як спробай апоры на Германію ў рэалізацыі беларускага праекта.

 У той час, зыходзячы, напрыклад, з падтрымкі Германіяй Украінскай Народнай Рэспублікі, гэта не выглядала нечым фантастычным. Але германскі ўрад бачыў у Беларусі хутчэй задатак пад кантрыбуцыю, якую павінна была выплаціць Савецкая Расія, і не быў зацікаўлены ў падтрымцы беларускай дзяржаўнасці.

Паштоўка часоў БНР. Фота ru.wikipedia.org

Як паўплывала абвяшчэнне БНР на далейшую гісторыю Беларусі?

Я лічу, што спроба беларускіх дзеячаў утварыць ўласную нацыянальную дзяржаву мела выключна важнае гістарычнае значэнне. Бо абвяшчэнне беларускай дзяржаўнасці на савецкай аснове стала ў многім рэакцыяй на існаванне структур БНР.

З аднаго боку, бальшавікі зразумелі, што беларуская інтэлегенцыя мае імкненне да нацыянальна-дзяржаўнага самавызначэння. З іншага, неабходна было стварыць альтэрнатыву БНР. Такім чынам, калі б не было Беларускай Народнай Рэспублікі, не было б і ССРБ (БССР). А Рэспубліка Беларусь ў юрыдычным сэнсе з’яўляецца правапераемніцай апошняй.

10 цікавых фактаў з гісторыі Беларускай Народнай Рэспублікі можна прачытаць тут, а небанальныя цікавосткі пра БНР можна даведацца тут.

РЕКЛАМА


РЕКЛАМА